انسانيّت و مسخ آنهاست ، زيرا كه از تابش شعاع الهى فطرت در باطن انسان جلوگيرى مىكند . و چنين است كه تعليمات اسلامى تكاثر را از « سپاهيان جهل ( نيروهاى فعّال جهل و نادانى و بيخردى در وجود آدمى ) » مىشمارد . و ( 1 ) جهل و نادانى ، به تعبير پيامبر بزرگ اسلام « ص » ، « سر همهء شرهاست » ( الجهل رأس الشّرّ كلَّه ) « 1 » . اينك به صورت خلاصه ، فهرستى از آثار منفى تكاثر را - با وجود ذكر بعضى از آنها در گذشته - براى تأكيد ، از نظر خوانندگان مىگذرانيم . ده اثر از آثار منفى تكاثر ( سرمايه دارى ) ( 1 ) - فزونخواهى ، پايگاه اصلى « حيات انسانى » ، يعنى قلب را ويران مىكند . ( 2 ) - مايهء از بين رفتن پايبندى به خلقيّات عالى همچون فروتنى و مهربانى مىشود ، و به جاى آنها رذيلتهايى همچون تكبّر و درشتگويى و درشتخويى را جانشين مىكند . ( 3 ) - همهء جنبه هاى زندگى اجتماعى را چنان گرفتار بىبند و بارى و فرو ريختگى اخلاقى مىسازد كه هيچ گوشه اى از آن سالم نمىماند . ( 4 ) - به همان گونه كه قلب و باطن آدمى را تباه مىسازد ، به فاسد كردن ظاهر انسان نيز مىپردازد . و اين بدان جهت است كه فساد ظاهر نمودارى از فساد و تباهى باطن است ، و چنان كه از امام صادق « ع » منقول است : « فساد الظَّاهر من فساد الباطن . . . و هذا الفساد يتولَّد من طول الأمل و الحرص و الكبر . . . و أصلها من حبّ الدّنيا و جمعها « 2 » . . . - ( 2 ) تباهى ظاهر برخاسته از فساد باطن است . . . و اين تباهى ( غفلت از ياد خدا ) از درازى آرزو و آزمندى و خود بزرگ بينى نتيجه مىشود . . . و ريشهء آن دوستى

--> « 1 » « بحار » 77 / 175 . « 2 » « سفينة البحار » 2 / 361 .